Łojotokowe zapalenie skóry – kompleksowy przewodnik

Łojotokowe zapalenie skóry (wyprysk łojotokowy, ŁZS) to zapalna choroba skóry, powodująca rumieniowo-złuszczające zmiany. Najczęściej występuje u osób w okresie dojrzewania oraz u dorosłych między 30. a 50. rokiem życia. Jest też powszechna u niemowląt jako tzw. ciemieniucha. Chociaż łojotokowe zapalenie skóry jest chorobą nieuleczalną - jej objawy z różnych powodów mogą nawracać - dzięki pewnym sposobom można wyciszać uciążliwe symptomy, a nawet uzyskać długie remisje.

Przyczyny łojotokowego zapalenia skóry

Przyczyny łojotokowego zapalenia skóry nie są do końca poznane. Wiele jednak wskazuje na to, że choroba ma wieloczynnikowe podłoże. Najważniejsze czynniki, które prowadzą do rozwoju schorzenia i mają wpływ na jego przebieg zostały ujęte w poniższej tabeli.

Szacuje się, że łojotokowe zapalenie skóry dotyczy od 1-3 % populacji ogólnej. U osób z obniżoną odpornością wskaźnik zachorowań jest znacznie wyższy i sięga od 34 do 83%.

Objawy łojotokowego zapalenia skóry

Objawy łojotokowego zapalenia skóry przejawiają się nieco inaczej w zależności od wieku chorego.

U młodzieży i dorosłych obserwuje się wzmożone łuszczenie skóry, żółte, tłuste łuski oraz czerwone, zapalne plamy. Oprócz tego może występować świąd o różnym nasileniu i wypadanie włosów. Zmiany skórne lokalizują się przede wszystkim na owłosionej skórze głowy oraz na twarzy - głównie na czole, brwiach, nosie i w fałdach nosowo-wargowych. Mogą zająć też strefy łojotokowe na ciele - klatkę piersiową, plecy, pachwiny i fałdy skórne. U niektórych pacjentów dochodzi do uogólnionego stanu zapalnego skóry, zwanego erytrodermią.

U niemowląt łojotokowe zapalenie skóry przyjmuje najczęściej łagodną postać ciemieniuchy. Ta choroba skóry głowy zaczyna się od zaczerwienienia i białego nalotu w okolicy ciemiączka. Potem pojawiają się żółte lub brunatnożółte łuszczące płatki. Początkowo są małe, ale z czasem mogą się łączyć a nawet utworzyć skorupę. Czasami ŁZS rozprzestrzenia się poza owłosioną skórę głowy, np. na czoło, nos, okolicę za uszami, okolicę okołopieluszkową lub tułów. Wówczas zmiany skórne są mocniej zaczerwienione, niż na głowie, ale mają mniejsze łuski.

U maluchów łojotokowe zapalenie skóry zwykle ma łagodny przebieg i ustępuje samoistnie w ciągu kilku tygodni. U dorosłych łojotokowe zapalenie skóry to choroba przewlekła, która wpływa negatywnie na jakość życia. Z uwagi na dyskomfort estetyczny oraz świąd, jaki powoduje, może obniżać pewność siebie i utrudniać codzienne funkcjonowanie.

Jak wygląda łojotokowe zapalenie skóry?

GALERIA

Łojotokowe zapalenie skóry u niemowląt i dzieci

U dzieci łojotokowe zapalenie skóry występuje stosunkowo często, szczególnie u niemowląt w pierwszych miesiącach życia. Najbardziej charakterystycznym objawem jest ciemieniucha, czyli żółte, tłuste łuski na skórze głowy, czasem przechodzące na czoło, uszy lub fałdy skórne. Przyczyną jest nadaktywność gruczołów łojowych, stymulowanych przez hormony matki, które pozostają w organizmie dziecka po urodzeniu.

Łojotokowe zapalenie skóry u dorosłych

Ma charakter przewlekły i objawia się tłustymi łuskami, zaczerwienieniem oraz swędzeniem, głównie w okolicach skóry bogatej w gruczoły łojowe (skóra głowy, twarz, klatka piersiowa). Przyczyną jest nadprodukcja łoju oraz rozwój drożdżaków Malassezia na powierzchni skóry, co prowadzi do stanów zapalnych.

Diagnostyka łojotokowego zapalenia skóry

Przy podejrzeniu łojotokowego zapalenia skóry należy udać się do dermatologa. Jeśli objawy są typowe, diagnostyka nie zajmie wiele czasu: lekarz ustali rozpoznanie już na tej samej wizycie, biorąc pod uwagę wygląd zmian oraz informacje uzyskane od pacjenta. W przypadkach budzących wątpliwości i wymagających różnicowania z innymi chorobami, np. z łuszczycą lub wypryskiem kontaktowym czy atopowym, lekarz może zlecić wykonanie dodatkowych badań - np. badanie histopatologiczne. Wówczas diagnostyka potrwa nieco dłużej, ale dzięki niej lekarz będzie mógł postawić trafną diagnozę.

Leczenie łojotokowego zapalenia skóry

Leczenie łojotokowego zapalenia skóry dobierane jest w zależności od nasilenia objawów, ich lokalizacji oraz wieku pacjenta.

U niemowląt, u których objawy choroby są w większości przypadków łagodne, stosuje się preparaty nawilżające - np. oliwki i olejki. Aplikuje się je na 1-2 godziny przed kąpielą, aby zmiękczyć ciemieniuchę. Dzięki temu łuski stają się łatwiejsze do usunięcia i można je wyczesać szczotką z naturalnego włosia podczas mycia. Jeśli zmiany występują poza owłosioną skórą głowy, należy skonsultować się z lekarzem.

U dorosłych leczenie łojotokowego zapalenia skóry głowy polega najczęściej na stosowaniu miejscowych środków przeciwgrzybiczych. Jeśli objawy są łagodne, można użyć dostępnych bez recepty szamponów z ketokonazolem, siarczkiem selenu, piroktonem olaminy lub dziegciem. Przy cięższych objawach lekarz może przepisać szampon z glikokortykosteroidami.

Zmiany na skórze gładkiej leczy się za pomocą kremów, maści i żeli zawierających leki przeciwgrzybicze - pochodne imidazolowe lub preparaty przeciwzapalne - glikokortykosteroidy. W przypadku łojotokowego zapalenia skóry twarzy wykorzystuje się inhibitory kalcyneuryny.

Leczenie łojotokowego zapalenia skóry ogólne wdrażane jest wtedy, gdy zmiany skórne są nasilone lub leczenie miejscowe nie przynosi wystarczającej poprawy. Lekarz przepisuje wówczas odpowiednie preparaty doustne, np. antybiotyki, retinoidy, pochodne imidazolowe lub leki sterydowe.

Niestety łojotokowe zapalenie skóry nie jest w pełni uleczalne i nawet po opanowaniu objawów może wystąpić nawrót. Dlatego leczenie często jest przewlekłe i musi być uzupełniane innymi sposobami. Ważna jest zwłaszcza odpowiednia pielęgnacja oraz unikanie czynników mogących zaostrzać objawy choroby - mówi dr n. med. Igor Michajłowski, specjalista dermatolog – wenerolog z Clinica Dermatologica w Gdańsku

Profilaktyka łojotokowego zapalenia skóry

Ponieważ ŁZS to nawracająca choroba skóry, pacjentom zaleca się profilaktykę. Najczęściej polega ona na stosowaniu co pewien czas leczniczych szamponów przeciwgrzybiczych. W utrzymaniu zdrowej skóry pomoże także właściwa pielęgnacja skóry, zdrowa dieta i redukcja stresu.

Domowe sposoby na łojotokowe zapalenie skóry

Domowe metody mogą łagodzić dolegliwości skóry i poprawiać jej kondycję. Oto najlepsze domowe sposoby na ŁZS:

• naturalne oleje - smarowanie skóry, szczególnie owłosionej skóry głowy olejami roślinnymi powoduje jej nawilżenie i zmniejszenie łuszczenia. Oleje takie, jak olej kokosowy, olej z wiesiołka i olej z czarnuszki posiadają właściwości przeciwzapalne i pobudzają mieszki włosowe. Olej najlepiej aplikować na minimum godzinę przed myciem włosów lub na całą noc. Potem należy go dokładnie zmyć ze skóry. Jeśli olejowanie skalpu wzmaga u nas wypadanie włosów, nie stosujmy tego sposobu,

• ziołowe napary - koją podrażnioną skórę i wspomagają jej regenerację. Przykładem jest napar z rumianku, który posiada właściwości przeciwzapalne i łagodzące. Ostudzonego naparu z rumianku możemy używać do przemywania skóry lub jako płukanki do włosów. Możemy też nasączyć nim mały bawełniany ręcznik i przykładać do skóry jako łagodzący kompres,

• ocet jabłkowy - pomaga zmniejszyć łojotok oraz posiada działanie przeciwgrzybicze. Warto stosować go po myciu włosów. Najpierw należy go rozcieńczyć w wodzie, stosując 1-3 łyżki octu na szklankę wody. Następnie należy wmasować go w skalp, pozostawić na kilka minut i spłukać wodą,

• żel aloesowy - ma właściwości kojące, nawilżające i regenerujące. Osoby, które nie są na niego uczulone mogą wykorzystać gotowy żel aloesowy lub świeży żel pozyskany z tej rośliny doniczkowej. Żel należy nakładać cienką warstwą na zmienioną chorobowo skórę.

Chociaż domowe sposoby mogą być wsparciem dla leczenia łojotokowego zapalenia skóry, nie powinny go zastępować. Stanowią jedynie dodatek dla głównego leczenia.

Pielęgnacja skóry dotkniętej łojotokowym zapaleniem

Skóra z objawami ŁZS jest wyjątkowo wrażliwa, skłonna do zaczerwienienia, łuszczenia i łojotoku. Wymaga zatem stosowania odpowiednich kosmetyków, które nie będą pogarszały jej stanu i wesprą łagodzenie objawów. Istotne, aby były to produkty delikatne, bez alkoholu, sztucznych substancji zapachowych i barwników, a także innych drażniących komponentów.

W przypadku skóry głowy podstawą pielęgnacji są szampony. Posiadają działanie oczyszczające, w związku z tym pozwalają pozbyć się nadmiaru łoju, martwego naskórka oraz zanieczyszczeń. Dbają też o skład mikroflory skóry, redukując ilość problematycznych grzybów i bakterii. Powinny być używane w zależności od potrzeb - co 2-3 dzień lub codziennie. Co pewien czas wskazane jest użycie specjalnego preparatu złuszczającego - peelingu trychologicznego, który dokładniej oczyści skórę i pozwoli pozbyć się nawarstwionego martwego naskórka.

Jeśli chodzi o pielęgnację skóry gładkiej, a zwłaszcza twarzy, to dobrze jest zaopatrzyć się w kremy, które będą ją nawilżały, koiły i wzmacniały jej barierę ochronną. Warto szukać w nich składników takich, jak np. aloes czy niacynamid, które łagodzą stan zapalny, delikatnie nawilżają i regulują wydzielanie sebum. Unikać należy mocno natłuszczających kremów, gdyż nasilają objawy.

Poza tym należy uważać, aby nie popełniać popularnych błędów pielęgnacyjnych. Za częste oczyszczanie, intensywne usuwanie warstwy łojowej oraz nadmierne złuszczanie chorego naskórka prowadzi do zaburzenia równowagi bariery hydrolipidowej skóry i podrażnień. Przez to objawy takie, jak łojotok, świąd i rumieniowe plamy mogą się nasilić. Oczywiście, za rzadkie mycie skóry również jest błędem - sprzyja bowiem gromadzeniu się łoju i namnażaniu drożdżaków Malassezia.

Problemem może być także brak systematyczności w pielęgnacji skóry. Bez regularnego nawilżania i oczyszczania dobrymi kosmetykami jej kondycja może się znacząco nie poprawić pomimo leczenia. Dlatego regularne sięganie po kosmetyki jest bardzo ważne. Jednocześnie pamiętajmy o tym, że nie jest to główny sposób terapii łojotokowego zapalenia skóry, a jedynie dodatek, mogący wspomóc redukcję podrażnień, łuszczenia czy innych symptomów.

Poznaj dermokosmetyki na łojotokowe zapalenie skóry głowy Seborh

Dermokosmetyki Seborh to trzy preparaty do pielęgnacji skóry głowy dla osób z ŁZS. Kompleksowo odpowiadają na potrzeby łojotokowego skalpu, przywracając mu równowagę. Jak działają?

Szampon Seborh delikatnie, ale starannie oczyszcza skóry głowy, nie wysuszając jej ani nie podrażniając. Delikatnie nawilża i normalizuje wydzielanie łoju. Szampon zawiera substancje przeciwgrzybicze - siarczek selenu i pirokton olaminy, wspierające utrzymanie zdrowego mikrobiomu. Mleczko pszczele nawilża i regeneruje skórę, a pantenol i alantoina łagodzą podrażnienia.

Emulsja Seborh lekko nawilża i regeneruje skórę głowy. Pomaga też utrzymać mikrobiom skóry w ryzach i przywraca komfort. W składzie emulsji znajdziemy m.in. olej z czarnuszki, który ma właściwości przeciwzapalne, regenerujące i wzmacniające włosy. Mocznik zmiękcza i nawilża naskórek oraz łagodzi świąd i podrażnienia skóry.

Płyn Seborh delikatnie złuszcza naskórek, nie powodując wysuszenia skóry głowy. Działa przy tym przeciwzapalnie i nawilżająco. Kwas glikolowy działa keratolitycznie i reguluje procesy odnowy naskórka. Normalizuje też produkcję sebum i zwiększa nawilżenie skóry. Ekstrakt z nagietka koi i nawilża skórę.

Co ważne, kosmetyki Seborh są łagodne i nadają się do regularnej pielęgnacji. Jak je stosować? Emulsję zaleca się stosować na noc, co drugi dzień, zamiennie z płynem. Rano należy umyć głowę szamponem. Ta prosta rutyna wspomaga walkę z ŁZS skóry głowy, przynosząc ulgę i widoczną poprawę kondycji skalpu.

Dieta a łojotokowe zapalenie skóry

Badania pokazują, że na rozwój łojotokowego zapalenia skóry oraz jego przebieg wpływa dieta. Okazuje się, że wysokie spożycie czerwonego mięsa i produktów przetworzonych zwiększa ryzyko rozwoju ŁZS. Z kolei spożywanie owoców może obniżyć prawdopodobieństwo tej choroby. Jest to związane z tym, że czerwone mięso i przetworzona żywność wzmagają stan zapalny organizmu. Owoce są natomiast bogate w witaminy, minerały i antyoksydanty, które pomagają w obniżeniu stanu zapalnego.

Dieta na ŁZS powinna być zatem przeciwzapalna. Wskazane jest spożywanie produktów bogatych w:

• kwasy tłuszczowe omega-3, ponieważ mają działanie przeciwzapalne, ponadto przyczyniają się do regulowania produkcji sebum. Źródłami kwasów omega-3 są np. tłuste ryby morskie - łosoś, makrela, sardynki, a także orzechy włoskie, siemię lniane i nasiona chia,

• antyoksydanty - neutralizują wolne rodniki, które zwiększają stan zapalny. Przeciwutleniacze można znaleźć w owocach i warzywach, a szczególnie w owocach jagodowych i cytrusach, czerwonych warzywach (papryka, dynia, marchew) i zielonych warzywach (szpinak, brokuł, groszek, sałata, brukselka),

• cynk - to ważny minerał, który jest niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego oraz dla utrzymania zdrowia skóry. Wykazuje działanie przeciwzapalne i wspomaga gojenie. Jego źródłem są nasiona dyni, orzechy, mięso, jaja, rośliny strączkowe (soczewica, fasola, ciecierzyca),

• witaminy z grupy B - regulują produkcję łoju i ograniczają stany zapalne. Zawarte są w drożdżach, wątróbce, roślinach strączkowych, produktach zbożowych, mięsie, jajach, nabiale, owocach,

• błonnik - wspomaga rozwój pożytecznej mikroflory jelit. Błonnik występuje w owocach (jabłka, pomarańcze) i warzywach (marchew, brokuły, kalarepa, fasola), produktach pełnoziarnistych (kaszach, płatkach owsianych) i orzechach,

• probiotyki i prebiotyki - korzystnie wpływają na mikroflorę jelitową, co wspiera zdrowie skóry i wspomaga leczenie jej przewlekłego stanu zapalnego. Źródłami probiotyków - żywych mikroorganizmów są np. kiszonki, jogurty, kefiry. Prebiotyki, czyli pożywkę dla probiotyków można znaleźć w cykorii, cebuli, czosnku, bananach, pestkach dyni i produktach pełnoziarnistych.

Osobom cierpiącym na łojotokowe zapalenie skóry zaleca się jedzenie jak najczęściej i w dużych ilościach warzyw i owoców. Czy warto zatem przejść na wegetarianizm lub weganizm? Nie ma żadnych dowodów, że taka dieta leczy łojotokowe zapalenie skóry. Warto też pamiętać o tym, że źle zbilansowana, nieodpowiednia dieta wegańska może prowadzić do niedoborów.

Odradza się natomiast spożywanie dużych ilości czerwonego mięsa oraz wysokoprzetworzonej żywności - zwłaszcza słodyczy, słonych przekąsek, fast foodów i słodkich napojów. Mogą one pogarszać stan skóry.

A co z suplementacją? Wśród przyczyn łojotokowego zapalenia skóry wymienia się niedobory cynku, witamin z grupy B, witaminy D oraz kwasów tłuszczowych omega-3. Osoby chorujące na ŁZS mogą mieć zwiększone zapotrzebowanie na wspomniane składniki, mogą więc rozważyć ich suplementowanie, zasięgając opinii lekarza.

Podsumowanie

Łojotokowe zapalenie skóry jest chorobą o złożonym i nie do końca poznanym podłożu. Jest też chorobą przewlekłą, rzutującą negatywnie na jakość życia pacjentów. Przykre objawy można jednak łagodzić i kontrolować. Kluczem do sukcesu jest leczenie ŁZS u dermatologa, jak również dokonanie zmian w stylu życia. Odpowiednia pielęgnacja, zdrowa dieta i redukcja stresu mogą wpłynąć na złagodzenie przebiegu ŁZS i wydłużyć czas trwania remisji.

FAQ

1. Czy łojotokowe zapalenie skóry można całkowicie wyleczyć?
   Łojotokowego zapalenia skóry nie można całkowicie wyleczyć, ale skutecznie kontrolować objawy poprzez odpowiednią pielęgnację, zdrowe odżywianie i leczenie w okresach zaostrzeń. Choroba ma charakter przewlekły, dlatego kluczowe jest stałe dbanie o skórę i regularne stosowanie zaleceń dermatologa.

2. Czy stres ma wpływ na łojotokowe zapalenie skóry?
   Stres jest czynnikiem zaostrzającym objawy łojotokowego zapalenia skóry, wpływając na wzrost produkcji łoju i obniżenie odporności. Redukcja stresu poprzez techniki relaksacyjne, odpowiedni odpoczynek oraz pomoc psychologiczną może skutecznie wspierać kontrolę objawów tej choroby.

3. Jak często należy myć głowę przy łojotokowym zapaleniu?
   Przy łojotokowym zapaleniu skóry głowy włosy należy myć tak często, jak to konieczne, nawet codziennie. Regularne stosowanie szamponów leczniczych pomaga kontrolować przetłuszczanie się włosów, ogranicza produkcję łoju i redukuje złuszczanie się skóry.

Bibliografia

Buczek A, Wcisło Dziadecka D i in.: Co nowego w etiopatogenezie i leczeniu łojotokowego zapalenia skóry. Post N Med, 49-54, 2018

Brzezińska-Wcisło L, Wcisło-Dziadecka D, Lis-Święty A, Trzmiel D: Łupież i łojotokowe zapalenie owłosionej skóry głowy-patogeneza, obraz kliniczny oraz aspekty terapeutyczne. Post Dermatol Alergol, 2: 59-64, 2007

Hay RJ: Malassezia dandruff and seborrhoeic dermatitis: an overview. Br J Dermatol, 165 (suppl. 2): 2-8, 2011

Bukvic Mokos Z, Kralj M, Basta-Juzbasic A, Lakos Jukic I: Seborrheic dermatitis: an update. Acta Dermatovenerol Croat, 20: 98-104, 2012

Sanders MGH, et al: Association between Diet and Seborrheic Dermatitis: A Cross-Sectional, StudyJournal of Investigative Dermatology, Volume 139, Issue 1, January 2019, Pages 108-114