Łupież na głowie – jak go rozpoznać i skutecznie się go pozbyć?

Łupież zwykły jest bardzo częstą dolegliwością owłosionej skóry głowy. Objawia się białymi, mniejszymi lub nieco większymi płatkami naskórka, które osypują się z głowy i włosów. Nie jest to jednak tylko problem estetyczny, bo może towarzyszyć mu uporczywy świąd, podrażnienie, a nawet wypadanie włosów. Chociaż leczenie łupieżu zwykle jest proste - polega na stosowaniu odpowiednich preparatów miejscowych - nie zawsze udaje się pokonać go trwale. Warto wówczas się dowiedzieć, jak zapobiegać nawrotom łupieżu. W artykule zamieszczamy garść przydatnych informacji, które mogą nakierować na znalezienie skutecznego rozwiązania tego problemu.

Czym jest łupież?

Łupież to nadmierne złuszczanie martwego naskórka skóry głowy. Ponieważ nie należy do poważnych problemów zdrowotnych, raczej nie myślimy o nim w kategorii choroby skóry głowy. Niemniej łupież jest chorobą dermatologiczną i to jedną z najczęściej występujących. Szacuje się, że dotyczy nawet 50% populacji na całym świecie, dotykając ludzi bez względu na wiek i płeć.

Biorąc pod uwagę dominujące objawy, łupież zwykły może się manifestować dwoma głównymi postaciami:

• łupież suchy - charakteryzuje się małymi, białymi płatkami, które łatwo opadają na ubranie. Skóra głowy jest przy tym sucha i ściągnięta - nie ma oznak łojotoku,

• łupież tłusty - występują w nim żółtawe, tłuste płatki, które przyklejają się do skóry głowy i włosów. Ulegają też nawarstwianiu, łącząc się w większe, grube łuski. Skóra głowy jest przetłuszczona. Mogą pojawić się stany zapalne i świąd.

Jak rozpoznać łupież?

Najczęściej występuje łupież suchy. Nie jest trudno go rozpoznać - wystarczy zwrócić uwagę, czy występują typowe objawy.

Przyczyny łupieżu

Istnieje cały szereg czynników, które mogą wywołać łupież. Możemy je podzielić na: zewnętrzne, wewnętrzne oraz związane z innymi problemami dermatologicznymi.

Zewnętrzne przyczyny łupieżu zwykłego

Tutaj możemy wymienić różne błędy pielęgnacyjne oraz błędy związane z doborem kosmetyków do włosów. Częstym błędem jest np. nieodpowiednia higiena, czyli zarówno za częste, jak i za rzadkie mycie włosów. Problem może wynikać także ze stosowania niewłaściwych kosmetyków, zaburzających równowagę skóry głowy. W niektórych produktach mogą się znajdować substancje wywołujące podrażnienia i reakcje alergiczne, co również może prowadzić do łupieżu.

Wewnętrzne przyczyny łupieżu na skórze głowy

Wewnętrzne przyczyny łupieżu to przede wszystkim nadmierna kolonizacja skóry głowy przez drożdżaki z rodzaju Malassezia. Grzyby te wchodzą w skład naturalnej mikroflory skóry, jednak gdy namnożą się w sposób niekontrolowany, powodują łuszczenie.

Za nadmiernym rozwojem grzybów Malassezia może stać łojotok, wywołany przez zmiany hormonalne. Łój stanowi bowiem pożywkę dla drożdżaków. Dlatego szczególnie podatne na łupież są nastolatki. Zachodzące w ich organizmach zmiany hormonalne pobudzają pracę gruczołów łojowych.

U kobiet przyczyną łupieżu są często zaburzenia hormonalne związane ze wzrostem poziomów męskich hormonów płciowych (androgenów) lub prolaktyny. Hormony te wpływają na pracę gruczołów łojowych i stymulują produkcję sebum. Mężczyźni z racji tego, że mają naturalnie wyższy poziom testosteronu, częściej borykają się z nadmiernym wydzielaniem sebum i w konsekwencji z łupieżem tłustym. Warto wiedzieć, że łupież tłusty może prowadzić do łysienia androgenowego.

Istotnym czynnikiem wywołującym łupież jest stres. Stres zaburza równowagę hormonalną i prowadzi do osłabienia odporności organizmu. Gdy układ odpornościowy nie funkcjonuje prawidłowo, drożdżaki Malassezia mogą wymknąć się spod jego kontroli i nadmiernie namnożyć.

Powstawanie łupieżu może zależeć także od diety. Gdy nie odżywiamy się zdrowo, może brakować nam ważnych dla zdrowia skóry witamin i minerałów - przykładowo witamin z grupy B i cynku. Przy ich niedoborach może wystąpić nadmierne wydzielanie łoju, prowadzące do łupieżu tłustego.

Łupież a inne problemy dermatologiczne

Nadmierne łuszczenie komórek naskórka, przypominające łupież, może też pojawić się w niektórych chorobach skóry. Podobne objawy dają np. łuszczyca czy łojotokowe zapalenie skóry, zwłaszcza w początkowych stadiach. Choroby te wymagają dopasowanego leczenia. Jeżeli więc nie mamy pewności, z czym mamy do czynienia, lepiej skonsultujmy się z dermatologiem.

Sposoby na zmniejszenie łupieżu na głowie

Oto najważniejsze sposoby na opanowanie łupieżu w pigułce.

1. Szampony przeciwłupieżowe - szampony zawierające substancje takie, jak pirokton olaminy, ketokonazol, siarka, dziegieć, mogą pomóc zyskać kontrolę nad łupieżem. Aby zredukowały jego objawy, muszą być stosowane regularnie.

2. Odpowiednia pielęgnacja skóry głowy - należy uważać na agresywne środki, które mogłyby wysuszyć skórę. Nie powinno się zatem nadmiernie stylizować włosów, myć głowy gorącą wodą ani stosować drażniących kosmetyków.

3. Nałożenie nawilżających masek do skóry głowy - w przywróceniu nawilżenia skórze głowy mogą pomóc oleje roślinne, np. olej arganowy, kokosowy czy jojoba.

4. Zbilansowana dieta - spożywanie pokarmów bogatych w witaminy A, E, z grupy B, cynk i kwasy tłuszczowe omega-3 może wspierać zdrowie skóry i włosów, redukując objawy łupieżu.

5. Leczenie farmakologiczne - w przypadku uporczywego łupieżu, który nie reaguje na domowe metody, warto skonsultować się z dermatologiem, który może przepisać leki w postaci maści lub preparatów doustnych.

Najczęstsze błędy w walce z łupieżem

Dlaczego łupież nie mija lub po pozornym opanowaniu szybko wraca? Oto popularne błędy, które mogą być popełniane podczas walki z łupieżem. Warto je przeanalizować, bo być może tak odkryjemy źródło problemu.

• Źle dobrane kosmetyki - przykładowo sięganie po szampony z agresywnymi detergentami (np. SLS) może uszkodzić płaszcz lipidowy skóry i spowodować jej podrażnienie oraz przesuszenie. W ten sposób może się rozwinąć łupież suchy. Innym przykładem może być wybieranie nieskutecznych szamponów na łupież. Mogą to być produkty, które nie zawierają składników aktywnych działających na przyczyny łupieżu (np. przeciwgrzybiczych lub przeciwzapalnych), w związku z czym nie rozwiązują problemu.

• Za rzadkie lub za częste mycie skóry głowy - przy zbyt rzadkim myciu głowy gromadzi się na niej sebum i martwy naskórek, co sprzyja rozwojowi niekorzystnej mikroflory. Tak może dojść do rozwoju łupieżu tłustego. Z myciem głowy nie należy jednak przesadzać. Gdy jest zbyt częste, skóra głowy ulega przesuszeniu i zaczyna się łuszczyć.

• Używanie szamponu w nieprawidłowy sposób - jeśli szampon pozostaje na skórze głowy zbyt krótko, to jego składniki aktywne nie mają szansy zadziałać. Nie należy też spodziewać się trwałej poprawy, jeżeli sięgamy po szampon tylko od czasu do czasu. Leczenie łupieżu wymaga bowiem regularności i odbycia pełnej kuracji zgodnie ze wskazaniami.

• Pomijanie przyczyn łupieżu - brak odpowiedniej diagnozy co do rodzaju łupieżu (łupież suchy czy tłusty) oraz ignorowanie jego głębszego podłoża - np. zakażenia grzybiczego lub zaburzeń hormonalnych powoduje, że leczenie jest nieskuteczne. Bez lekarskiej diagnozy nie można też mieć pewności, czy za łupieżem nie stoi poważniejsza choroba, np. łojotokowe zapalenie skóry.

• Nadużywanie kosmetyków - jednoczesne stosowanie różnych szamponów przeciwłupieżowych oraz kuracji nie przyśpieszy leczenia, a wręcz przeciwnie, może je wydłużyć. Próbowanie wielu preparatów zwiększa bowiem ryzyko przesuszenia i podrażnienia skóry głowy, a to może nasilić łupież.

• Nieprzykładanie wagi do diety i nawodnienia - ignorowanie faktu, że stan skóry ma związek z nawykami żywieniowymi jest powszechne. Przy niedoborach witamin z grupy B (szczególnie biotyny) lub cynku skóra może być w słabszej kondycji i się nadmiernie łuszczyć. Przesuszona skóra głowy i w konsekwencji łupież suchy może mieć w rzeczywistości prozaiczną przyczynę, jaką jest picie zbyt małych ilości wody.

• Rezygnacja z wizyty u specjalisty - wiele osób nawet przy dokuczliwych objawach, jak np. swędzenie skóry głowy, unika pójścia do dermatologa lub trychologa. A samodzielne próby leczenia choroby skóry głowy często kończą się niepowodzeniem.

• Niedocenianie wpływu stresu - stres jest jednym z głównych czynników, które mogą nasilać łupież. Zaburza gospodarkę hormonalną i powoduje m.in. wydzielanie kortyzolu, którego wysoki poziom może prowadzić do wzmożenia produkcji sebum. Poza tym stres może doprowadzić do osłabienia odporności skóry, przez co nie broni się ona tak sprawnie przed drobnoustrojami.

• Brak cierpliwości w leczeniu - jednorazowe użycie szamponu nie zawsze wystarczy, aby pozbyć się łupieżu. Część osób ulega wtedy zniechęceniu i nie kontynuuje kuracji, co jest oczywiście błędem - przy regularnym i cierpliwym leczeniu objawy łupieżu ustępują.

• Poleganie na domowych sposobach - chociaż niektóre domowe metody są pomocne, to gdy są używane bez odpowiedniej wiedzy, mogą zaszkodzić skórze głowy. Przykładem jest np. aplikowanie na skórę głowy octu jabłkowego bez jego rozcieńczenia. Mimo że jest to naturalny składnik, to w nieodpowiednim stężeniu może działać zbyt agresywnie i podrażniać.

Pamiętajmy, że jeśli chcemy walczyć z łupieżem za pomocą domowych sposobów, to powinniśmy dokładnie zgłębić temat i dowiedzieć jak najwięcej o skuteczności i poprawnym stosowaniu tych metod. A przed ich wprowadzeniem najlepiej byłoby poradzić się lekarza.

Domowe sposoby na łupież

Naturalne sposoby na łupież mogą pomóc w złagodzeniu objawów. Oto niektóre z popularnych domowych sposobów na tę dolegliwość:

• płukanka z octu jabłkowego - ocet jabłkowy ma właściwości przeciwgrzybicze i zdolność do przywracania skórze głowy jej prawidłowego, lekko kwaśnego pH. Płukankę przygotowujemy, wlewając dwie łyżki octu jabłkowego do szklanki letniej wody. Stosujemy ją raz w tygodniu po umyciu włosów. Nie wymaga spłukiwania - zapach octu się ulotni. Możemy stosować taką płukankę zarówno w przypadku łupieżu suchego, jak i tłustego,

• maseczka z olejku z drzewa herbacianego - olejek herbaciany wykazuje działanie przeciwgrzybicze oraz przeciwzapalne. Prostą olejkową maseczkę można przygotować poprzez zmieszanie łyżki oleju bazowego (np. kokosowego) i 5 kropli olejku herbacianego. Wcieramy ją w skalp np. pół godziny przed myciem włosów, a po upływie tego czasu myjemy głowę szamponem. Jeżeli w przypadku łupieżu tłustego olejowanie skalpu nasila wypadanie włosów, zastąpmy olej w przepisie łyżką zielonej glinki zmieszanej z niewielką ilością wody,

• peeling skóry głowy - domowy peeling wspomoże złuszczanie martwego naskórka i zmniejszy ilość widocznych płatków łupieżu. Do jego przygotowania potrzebujemy łyżki oliwy oraz łyżki drobnego cukru. Składniki łączymy, po czym aplikujemy peeling na skórę głowy i masujemy ją delikatnie przez 5 minut. Następnie myjemy głowę szamponem. Peeling stosujemy raz w tygodniu,

• kosmetyki - regularne mycie włosów to podstawa. Zaopatrzmy się w dobrej jakości produkty do pielęgnacji, które będą wspomagały walkę z łupieżem. Ważne, aby zawierały składniki o działaniu przeciwgrzybiczym. Idealnie byłoby, gdyby opierały się na składnikach pochodzenia naturalnego.

Związek między dietą a łupieżem

Dieta może wpływać na powstawanie łupieżu, chociaż nie jest oczywiście jedyny czynnikiem, który może go wywołać. Jeśli jednak odżywiamy się niezdrowo, może się to odbić na zdrowiu naszej skóry.

Co więc może spowodować łupież? Przede wszystkim konsumowanie dużych ilości cukru rafinowanego, który znajduje się w słodyczach, słodkich napojach i innych produktach wysokoprzetworzonych. To nadmierne spożywanie cukru zaburza równowagę mikroflory skóry głowy i prowadzi do namnażania się drożdżaków Malassezia, wywołujących łupież.

Również dieta uboga w witaminy i minerały może prowadzić do łupieżu. Nie jedząc warzyw, owoców i produktów pełnoziarnistych pozbawiamy organizm niezbędnych składników odżywczych, które są kluczowe dla zdrowia skóry i prawidłowej pracy gruczołów łojowych.

Łupież suchy może pojawić się w wyniku zarówno niedoboru zdrowych tłuszczów, jak i niewystarczającego nawodnienia. Czynniki te zaburzają funkcjonowanie naturalnej bariery ochronnej skóry i powodują nadmierną utratę wody, co może skutkować łuszczeniem się skóry głowy.

Szampony na łupież

Aby pokonać łupież, warto sięgać po specjalistyczne produkty. Zawierają one skuteczne składniki aktywne, które pomagają poradzić sobie z tym problemem, np.:

• pirokton olaminy - działa przeciwgrzybiczo w stosunku do grzybów Malassezia, redukuje stany zapalne, normalizuje procesy odnowy naskórka,

• ketokonazol - jest to lek o szerokim spektrum działania przeciwgrzybiczego. Wykazuje szybkie działanie w stosunku do Malassezia, redukując świąd, łuszczenie oraz inne objawy łupieżu,

• kwas salicylowy - działa delikatnie złuszczająco i przeciwzapalnie. Pomaga kontrolować nadmierne wydzielanie sebum,

• siarczek selenu - skuteczna substancja przeciwgrzybicza, zmniejszająca łuszczenie, świąd oraz łojotok.

Przed użyciem szamponu specjalistycznego należy przeczytać instrukcję stosowania, aby robić to poprawnie. Od tego bowiem może zależeć skuteczność działania szamponu.

Większość szamponów zaleca się używać dwukrotnie. Po dokładnym rozprowadzeniu pianę należy zostawić na 5 minut, aby składniki aktywne miały wystarczająco długi kontakt ze skórą głowy. Następnie szampon trzeba dokładnie spłukać wodą. Ze względu na silne działanie, nie wszystkie szampony przeciwłupieżowe nadają się do codziennego stosowania - niektóre można stosować nie częściej, niż raz w tygodniu. Dlatego należy zapoznać się ze sposobem użycia każdego nowego produktu.

Na łupież tłusty warto wypróbować np. szampon Seborh od Verdelove. Jest to szampon na łojotokowe zapalenie skóry, ale świetnie sprawdzi się też w łupieżu tłustym, który często poprzedza wystąpienie łojotokowego zapalenia skóry. Szampon Seborh skutecznie usuwa nadmiar sebum, nie wysuszając skóry głowy. Zawiera składniki o działaniu przeciwgrzybiczym - pirokton olaminy i siarczek selenu, które pomagają przywrócić równowagę mikroflory skóry głowy, eliminując grzyby Malassezia. Ponieważ ten szampon opiera się na łagodnych substancjach myjących i składnikach pochodzenia naturalnego, może być używany nawet codziennie. Przy regularnym stosowaniu szamponu Seborh objawy łupieżu tłustego ulegają wyciszeniu, a skóra głowy odzyskuje komfort i zdrowy wygląd.

Podsumowanie

Łupież w obrębie skóry głowy jest schorzeniem bardzo powszechnym. Występuje w dwóch postaciach. Najczęściej jest to łupież suchy, związany z przesuszeniem skóry głowy. Drugą formą jest łupież tłusty, wynikający z nadmiernej aktywności gruczołów łojowych. Aby skutecznie pozbyć się łupieżu, należy wdrożyć kompleksowe działania, obejmujące nie tylko stosowanie szamponów przeciwłupieżowych, ale też zmiany w pielęgnacji i stylu życia. Jeżeli łupież jest uporczywy i nie mija pomimo wypróbowania różnych środków bez recepty, powinniśmy udać się do dermatologa. Być może problem ma głębsze przyczyny lub jest tylko objawem poważniejszych chorób skóry.

FAQ

1. Czy łupież może występować tylko w zimie?
   Łupież zwykły może występować przez cały rok, jednak zimą, kiedy skóra głowy jest bardziej narażona na przesuszenie, objawy mogą się nasilić.
2. Czy dieta wpływa na występowanie łupieżu?
   Tak, niektóre składniki diety, takie jak tłuszcze trans, alkohol czy produkty mleczne, mogą wpływać na nasilenie objawów łupieżu. Dieta bogata w witaminy i minerały może pomóc w utrzymaniu zdrowej skóry głowy.
3. Czy zwykły łupież może przejść w łupież tłusty?
   W niektórych przypadkach, jeśli problem z łupieżem nie jest leczony, może dojść do nasilenia objawów, które prowadzą do rozwoju łupieżu tłustego. Warto wtedy skonsultować się z dermatologiem.

Bibliografia

1. Bednarek M., Musiał C. Najczęstsze problemy pacjenta trychologicznego - choroby skóry głowy, „Kosmetologia Estetyczna”, 3 / 2019 / vol. 8
2. Szmurło A.: Łupież - zaburzenie skóry głowy, Aesthetica, 2015
3. Lebwohl M.G., Heymann W.R., Berth-Jones J., Coulson I., Leczenie chorób skóry, Elsevier Urban & Partner, Wrocław, 2009
4. Jagielski T., Rup E. i wsp., Charakterystyka grzybów z rodzaju malassezia. Aspekty mikrobiologiczne i immunologiczne, „Postępy Mikrobiologii”, 07/2013

Brzezińska-Wcisło L., Lis A., Kamińska G., Wcisło-Dziadecka D., Fizjologia i patologia wzrostu i utraty włosów na głowie u człowieka, „Postępy Dermatologii i Alergologii” 2003/5

Curyło K., Jurzak M., Najczęstsze choroby owłosionej skóry głowy: Troska o zdrowie w aspekcie społecznym, część 1, Oficyna Wydawnicza AFM, Kraków, 2015